قوانین مالکیت فکری در چاپ سه بعدی

قوانین مالکیت فکری در چاپ سه بعدیمالکیت فکری در چاپ سه بعدی

به باور بسیاری از متخصصین، چاپ سه بعدی تقریباً بر تمامی انواع مالکیت فکری نظیر کپی رایت، پتنت، طراحی های صنعتی و حتی نشانه های جغرافیایی تأثیر می گذارد.

نحوه پوشش فناوری چاپ سه بعدی توسط قوانین فعلی مالکیت فکری 

با استفاده از فناوری چاپ سه بعدی میتوان تمام اشیاء را فارق از داشتن  یا نداشتن مجوز کپی نمود، که این امر از نگرانی های اصلی در زمینه ی کپی رایت است.حال سوال این است که آیا قوانین فعلی IP در این زمینه تمهیداتی داشته است؟
در پاسخ باید گفت، اگر بدون داشتن مجوزهای لازم چاپ سه بعدی در مورد اشیاء انجام گیرد، عملاً مسائل مرتبط با IP بدون ابهام خواهد بود؛ باید توجه داشت کپی رایت از اصالت اثر و حق خالق در تولید آن محافظت می نماید و اگر کپی از یک شیء اصلی بدون مجوز انجام گیرد، خالق آن می تواند با استفاده از قوانین حفاظتی موجود از حق مالکیتی خود دفاع نماید.همچنین، حقوق طراحی صنعتی از ظاهر شیء و جنبه های زیبایی شناختی آن محافظت می نماید. محافظت از عملکرد فنی و متمایز ساختن سازندگان محصولات از دیگر رقبا (شناسایی ساده تر از سوی مشتریان) را نیز پتنت ها و علائم تجاری تسهیل می نمایند.

حفاظت از فایل دیجیتالی سه بعدی توسط قوانین کپی رایت

بسیاری از کارشناسان معتقدند یک فایل دیجیتالی سه بعدی می تواند همانند نرم افزارها تحت حفاظت قوانین کپی رایت قرار گیرد. به گفته ی حقوقدان فرانسوی نایما روگوئن «Naima Rogoen»، توجیه این گروه از متخصصین بر این امر استوار است که تولید کننده فایل سه بعدی باید نوعی تلاش فکری کاملاً مشخص داشته تا مشخصات فیزیکی شیء نهایی همسان با شیء اولیه باشد. اگر با چنین رویکردی به مسئله بنگریم، صاحب اثر فایل دیجیتال سه بعدی تولید شده در صورتی که بدون مجوزهای لازم اقدام به تولید آن کرده باشد، بر اساس مقررات مورد بازخواست قرار خواهد گرفت.
از نگاهی دیگر، اگر شیء چاپ شده توسط یک گواهی ثبت اختراع محافظت گردد، هر گونه تلاش برای استفاده از پتنت، بدون کسب مجوز از صاحب آن ممنوع می باشد. بر اساس این رویکرد، هر شخص ثالث برای تهیه و یا عرضه فایل های چاپ سه بعدی می بایست از صاحب پتنت مجوز داشته باشد.
 

وضعیت علاقه مندان به این فناوری 

سوال دیگری که در این زمینه به وجود می آید این است که وضعیت در مورد افرادی که اشیاء مختلف را در حریم خصوصی خانه خود چاپ می نمایند، به چه صورت است. آیا آن ها نیز در معرض اتهام نقض قوانین مالکیت فکری هستند؟
استثنائات و محدودیت های موجود در قوانین و مقررات مالکیت فکری، به طور طبیعی برای فناوری چاپ سه بعدی نیز وجود دارد. برای مثال، ماده شش توافقنامه مربوط به معاهدات تجاری مالکیت فکری «TRIPS» که به قوانین اتحادیه اروپا نیز تعمیم داده شده است، حفاظت از علائم تجاری را به مواردی که در جریان تجارت وجود دارند محدود نموده است. به طور مشابه، با توجه به ماده 30 قانون ثبت اختراع در توافقنامه «TRIPS»، کشورهای عضو ممکن است استثنائات محدودی را برای حقوق انحصاری صاحب اختراع قائل گردند (برخی از قوانین ملی معتقدند که حقوق صاحب حق ثبت اختراع شامل برخی اقدامات انجام شده خصوصی جهت مقاصد غیر تجاری نمی شود. به عبارت دیگر، هنگامی که یک شیء که توسط یک علامت تجاری و یا یک ثبت اختراع محافظت شده است، استفاده صرفاً خصوصی از چاپ سه بعدی به معنای نقض حقوق مالکیت فکری نخواهد بود).

رویکرد کشورها در خصوص حق کپی خصوصی

در زمینه کپی رایت، حقوق اعطا شده به صاحبان اثر می تواند بر اساس تستی که به اصطلاح سه مرحله ای نامیده می شود، محدود گردد. ماده 13 موافقتنامه «TRIPS» بیان می دارد که اعضا محدودیت ها و یا استثنائات مرتبط با حقوق منحصر به فرد صاحبان دارایی های فکری را می توانند وضع نماید که به طور خاص محدود به مواردی می گردد که هیچ گونه تضادی با بهره برداری های طبیعی و عرفی از دارایی یاد شده نداشته و منافع قانونی صاحب امتیاز دارایی فکری را به شکل محسوس و نامحسوس نادیده نگیرد.
به طور خلاصه، بر اساس ماده های قانونی بیان شده، برخی از کشورها «حق کپی خصوصی» را مجاز شمرده اند که بر اساس آن فرد می تواند برای استفاده شخصی اقدام به آن نماید. در مقابل، بسیاری از این کشورها هزینه های رویکرد دیگری به منظور جبران خسارات وارده از سوی صاحبان حقوق انحصاری در نظر گرفته اند. حتی در برخی کشورها ایده پرداخت هزینه برای جبران کپی سه بعدی خصوصی مطرح گردیده است. البته بسیاری از قانون گذاران و متخصصین حوزه مالکیت فکری پیش بینی می کنند که اختصاص چنین مبلغی نوعی پیام منفی برای شرکت ها محسوب می گردد که می تواند مانع از توسعه های آتی فناوری چاپ سه بعدی شود.
 

خلأهای قانونی حال حاضر

به طور کلی قوانین فعلی برای محافظت مؤثر از فناوری چاپ سه بعدی چه در زمینه حفاظت از حقوق تولید کنندگان فایل های دیجیتال و چه حفاظت از کسانی که از این فناوری برای مقاصد غیر تجاری استفاده می نمایند، به نسبت کافی می باشد. البته ابهاماتی هم در این زمینه وجود دارد؛ مثلاً در موادی که یک شیء خاص در ابتدا توسط فردی خلاق درک و تجسم می گردد، سپس فرد دیگری آن را تبدیل به فایل دیجیتال نموده و در نهایت فرد سوم آن را چاپ می نماید، آیا فرد طراح و فردی که طراحی دیجیتال را انجام داده است نیز می بایست به عنوان همکاران ذینفع در قانون کپی رایت در نظر گرفته شوند؟ اگر اثر یاد شده به عنوان یک پتنت ثبت گردد، آیا افراد ذکر شده به عنوان مخترعان اثر به حساب می آیند؟

از سؤالات دیگر، نوع حفاظتی است که می بایست برای صاحبان چاپگرهای سه بعدی در دسترس باشد. از آنجایی که سرمایه گذاری مالی در این فناوری منجر به ایجاد اثری بدیع می گردد، آیا می توان برخی مقررات حمایتی نظیر آن چه که برای تولیدکنندگان موسیقی وجود دارد را برای فعالان این فناوری نیز به کار برد. و در نهایت این پرسش که تهیه فایل دیجیتالی سه بعدی از یک شیء که از قبل موجود بوده است، به این دلیل نقض قانون محسوب می شود که چاپ شده است و یا اشتراک گذاری آنلاین فایل پایه آن به صورت یک پلتفرم، نیز نوعی نقض محسوب می گردد. این ها مواردی است که در زمینه حقوق مالکیت فکری تولیدات فناوری چاپ سه بعدی، می تواند قوانین فعلی را با چالش های بزرگی رو به رو نماید.

 

اقدامات برای جلوگیری از استفاده غیرمجاز

در میان مدت، صاحبان آثار بر اساس قوانین مالکیت فکری می توانند برای حفاظت از دارایی های خود در مقابل استفاده های غیر مجاز، اقداماتی انجام دهند. بر اساس ماده 11 پیمان کپی رایت وایپو، این اقدامات شامل علامت گذاری شیء و فایل مرتبط با آن به کمک یک شناسه منحصر به فرد می باشد که از طریق آن می توان اقدامات نظارتی را انجام داد.

همکاری نزدیک بین صاحبان حقوق مالکیت فکری و تولید کنندگان چاپ سه بعدی برای توسعه اقدامات محافظتی در مورد مدل هایی که برای چاپ سه بعدی طراحی شده اند، می تواند سودمند باشد. همچنین، مشارکت در به اشتراک گذاری سیستم هایی که فایل های سه بعدی را در دسترس عموم قرار می دهد، می تواند استفاده های غیرمجاز را تا حد زیادی محدود نماید.

چاپ سه بعدی در گذر زمان

با استفاده از مجموعه اقدامات ذکر شده، امکان ارائه یک نسخه حقوقی از فایل های چاپ سه بعدی قابل دانلود و یا اشیاء چاپ شده از طریق این فناوری فراهم می گردد. همان گونه که در حال حاضر خدمات چاپ آنلاین به راحتی در دسترس است، می توان تصور کرد در آینده همچون سرویس های موسیقی آنلاین، مدل های اشتراک گذاری و دانلود فایل های چاپ سه بعدی ظهور یابند، که به کاربران اجازه میدهد در قبال پرداخت هزینه شارژ ماهیانه، انواع فایل های چاپ سه بعدی را دانلود نمایند. در حال حاضر نسخه های اولیه از این سیستم نظیر «Fusion 360» شروع به کار نموده اند که نوعی پلتفرم نوآوری محصول مبتنی بر ابر داده می باشد.
تجربه سیستم عامل های فعال در حوزه موسیقی آنلاین، نشان می دهد که چنین توافقی می تواند تأثیر بسیار مثبتی بر سطح نقض حقوق مالکیت فکری داشته باشد. در نظرسنجی که در سال 2016 میلادی از مصرف کنندگان استرالیایی درباره نقض قوانین کپی رایت آنلاین انجام گرفت، بیش از 26 درصد کاهش در تعداد دسترسی غیرقانونی کاربران اینترنتی در این کشور گزارش شد.

اهمیت چاپ سه بعدی

در پایان باید به اهمیت روز افزون فناوری چاپ سه بعدی و نقش آن در تغییر و تحولات چشمگیر در صنایع مختلف اشاره نمود. این فناوری که در بسیاری از زمینه ها نظیر اجزای پیچیده هواپیماها، پزشکی، صنعت مد و صنایع غذایی کاربرد دارد، به عنوان یک عامل بهبود تدریجی و در برخی موارد هم به عنوان یک عامل تغییرات بنیادین در صنایع مطرح می باشد.

 

پرسش و پاسخ در تالار گفتگوی مالکیت فکری

در ادامه می توانید بحث های انجام شده در مورد این موضوع را در تالار گفتگوی مالکیت فکری بررسی نمایید:
نمایش 15 جستار (از 43 کل)
نمایش 15 جستار (از 43 کل)